โบท็อกไมเกรน คืออะไร ต่างจากโบท็อกทั่วไปไหม ต้องฉีดกี่จุด

โบท็อกไมเกรนอาจเป็นที่รู้จักเฉพาะกลุ่ม เพราะพอพูดถึงโบท็อกหลายคนจะนึกถึงลดริ้วรอยหรือปรับกรามก่อน แต่จริง ๆ แล้ว Botulinum Toxin ยังเอามาใช้ช่วยเรื่องไมเกรนเรื้อรังได้ด้วย โดยวิธีฉีดจะต่างจากโบท็อกริ้วรอยทั่วไป ทั้งเรื่องตำแหน่ง จำนวนจุด และเป้าหมายของการรักษา

โบท็อกไมเกรน คืออะไร

โบท็อกไมเกรน คือการฉีด Botulinum Toxin ตามตำแหน่งต่าง ๆ บริเวณศีรษะ คอ และบ่า เพื่อช่วยลดการส่งสัญญาณที่เกี่ยวข้องกับความปวด เหมาะกับการใช้เป็นแนวทางป้องกันในผู้ที่มีไมเกรนเรื้อรัง ไม่ใช่การฉีดเพื่อหยุดอาการปวดทันทีตอนกำลังเป็นไมเกรน หรือการลดริ้วรอยเหมือน ฉีดโบท็อก ทั่วไป

รู้จักไมเกรนและอาการที่พบบ่อย

ไมเกรนเป็นโรคทางระบบประสาทที่ทำให้เกิดอาการปวดศีรษะเป็นช่วง ๆ และอาจรบกวนการใช้ชีวิตประจำวันได้ ส่วน Chronic Migraine หรือไมเกรนเรื้อรัง จะใช้เรียกกลุ่มที่มีอาการปวดศีรษะถี่ตั้งแต่ 15 วันต่อเดือนขึ้นไป โดยอาการไมเกรนที่พบบ่อย ได้แก่

• ปวดศีรษะแบบตุบ ๆ หรือปวดเป็นจังหวะ
• ปวดข้างเดียวหรือสลับข้างได้
• ปวดมากขึ้นเวลาเดิน ขยับตัว หรือออกแรง
• คลื่นไส้ หรืออาเจียน
• ไวต่อแสง เสียง หรือกลิ่นมากกว่าปกติ
• บางคนอาจเห็นแสงวาบ ภาพเบลอ หรือชาบางส่วนก่อนเริ่มปวด
• มีอาการปวดหัวต่อเนื่องตั้งแต่ 4 ชั่วโมง ถึง 3 วัน

โบท็อกไมเกรนมีข้อดีอะไรบ้าง

โบท็อกไมเกรนไม่ได้ฉีดเพื่อให้หายปวดทันที แต่เป็นการช่วยให้ไมเกรนเกิดน้อยลงและกระทบชีวิตประจำวันน้อยลง ดังนี้

• ลดจำนวนวันที่ปวดศีรษะในแต่ละเดือน
• ลดความถี่ของอาการไมเกรน
• ช่วยลดความรุนแรงของอาการในบางราย
• ลดผลกระทบต่อการทำงาน การนอน และกิจวัตรประจำวัน
• ช่วยให้การจัดการไมเกรนในระยะยาวง่ายขึ้น
• อาจใช้ร่วมกับยารักษาไมเกรนชนิดอื่นได้ตามการประเมินของแพทย์

ทำไมโบท็อกถึงช่วยเรื่องไมเกรนได้

โบท็อกไม่ได้ช่วยแค่ทำให้กล้ามเนื้อคลายตัว แต่ยังเข้าไปลดการปล่อยสารจากปลายประสาทเกี่ยวกับการส่งสัญญาณปวด เช่น CGRP, Substance P และ Glutamate ทำให้สัญญาณปวดจากเส้นประสาทส่วนปลายส่งต่อได้น้อยลง

สัมพันธ์กับหนึ่งในงานวิจัยของกลุ่ม PREEMPT ที่พบว่าโบท็อกช่วยลดจำนวนวันที่ปวดศีรษะและจำนวนวันที่มีอาการไมเกรนได้ โดยผลการรักษามีแนวโน้มดีขึ้นเมื่อได้รับการรักษาต่อเนื่องหลายรอบ

โบท็อกไมเกรนต่างจากโบท็อกทั่วไปอย่างไร

ถ้าถามว่าโบท็อกไมเกรนเป็นตัวเดียวกับที่ ฉีดโบลดริ้วรอย ไหม คำตอบคือเป็นยากลุ่ม Botulinum toxin type A เหมือนกันเลย แต่อาจมีจุดที่ต่างกัน ดังนี้

โบท็อกไมเกรน

• เน้นป้องกันและลดความถี่ของไมเกรนเรื้อรัง
• ฉีดหลายตำแหน่งบริเวณศีรษะ คอ และบ่า
• วางตำแหน่งตามแนวทางการรักษา
• ประเมินผลจากจำนวนวันปวดและผลกระทบจากไมเกรน

โบท็อกริ้วรอย

• เน้นลดการทำงานของกล้ามเนื้อในจุดที่ต้องการ
• เช่น หน้าผาก หว่างคิ้ว หางตา หรือกล้ามเนื้อกราม
• ตำแหน่งและปริมาณขึ้นอยู่กับหน้าและปัญหาที่ต้องการแก้
• ประเมินผลจากการขยับกล้ามเนื้อ ริ้วรอย หรือรูปหน้า

สรุปความแตกต่างโบท็อกไมเกรน vs โบท็อกทั่วไป

ไมเกรนแบบไหนถึงฉีดโบท็อกได้

หมออยากเน้นว่าไม่ใช่ทุกคนที่เป็นไมเกรนจะต้องฉีดโบท็อก โดยทั่วไปจะฉีดในกลุ่มไมเกรนเรื้อรัง คือมีอาการปวดศีรษะตั้งแต่ 15 วันต่อเดือนขึ้นไป นานเกิน 3 เดือน และในจำนวนนั้นอย่างน้อย 8 วันต่อเดือนมีอาการเข้าได้กับไมเกรน ทั้งนี้หมอจะประเมินเป็นเคส ๆ ไปอีกครั้งก่อนฉีดโบท็อกไมเกรน

ดังนั้นถ้าปวดไมเกรนเป็นครั้งคราวและยังไม่ถึงเกณฑ์ก็ยังไม่จำเป็นต้องฉีดโบท็อกทันที หมอจะดูความถี่ของอาการ ยาที่เคยใช้ และผลกระทบต่อชีวิตประจำวันร่วมกันก่อน

โบท็อกไมเกรนฉีดตำแหน่งไหน ใช้กี่ยูนิต

การฉีดโบท็อกสำหรับไมเกรนเรื้อรังตามแนวทาง PREEMPT จะใช้ onabotulinumtoxinA รวม 155 ยูนิต ฉีด 31 จุด กระจายใน 7 กลุ่มกล้ามเนื้อบริเวณศีรษะและคอ โดยแต่ละจุดใช้ประมาณ 5 ยูนิต ดังนี้

• ระหว่างคิ้ว 2 จุด ประมาณ 10 ยูนิต
• กลางหว่างคิ้วเหนือสันจมูก 1 จุด ประมาณ 5 ยูนิต
• หน้าผาก 4 จุด ประมาณ 20 ยูนิต
• ขมับ 8 จุด ประมาณ 40 ยูนิต
• ด้านหลังศีรษะหรือท้ายทอย 6 จุด ประมาณ 30 ยูนิต
• กล้ามเนื้อคอด้านหลัง 4 จุด ประมาณ 20 ยูนิต
• บ่า 6 จุด ประมาณ 30 ยูนิต

บางเคสหมออาจเพิ่มจุดฉีดโบท็อกไมเกรน ตามแนวทาง Follow-the-Pain ทำให้ใช้ยาได้รวมถึงประมาณ 195 ยูนิต แต่ปริมาณจะปรับตามอาการของแต่ละคน ไม่ได้ใช้เท่ากันทุกเคส

โบท็อกไมเกรนเริ่มเห็นผลเมื่อไหร่

โบท็อกไมเกรนไม่ได้ฉีดแล้วหายปวดทันที โดยอาจเริ่มรู้สึกว่าปวดน้อยลงหรือจำนวนวันปวดลดลงประมาณ 2–4 สัปดาห์หลังฉีด แต่หมอจะไม่ได้ดูผลจากแค่ช่วงไม่กี่วันแรก แต่จะดูว่าจำนวนวันปวดต่อเดือนลดลงแค่ไหน และบางคนอาจเห็นผลชัดขึ้นหลังฉีดมากกว่า 1 รอบ

โบท็อกไมเกรนฉีดได้ตั้งแต่อายุเท่าไหร่

ถ้าถามตามเกณฑ์ที่ใช้กันทั่วไป ข้อมูลจากเว็บไซต์ซึ่งจัดทำโดย AbbVie/Allergan ผู้ผลิต BOTOX® หมออาจจะพิจารณาการฉีดโบท็อกไมเกรนในผู้ใหญ่ ตั้งแต่อายุ 18 ปีขึ้นไป ที่เข้าเกณฑ์ไมเกรนเรื้อรัง ส่วนในกลุ่มคนอายุต่ำกว่า 18 ปี อาจจะยังไม่เข้าเกณฑ์และต้องประเมินเป็นรายเคส

โบท็อกไมเกรนเหมาะกับใครบ้าง

โบท็อกไมเกรนมักพิจารณาในคนที่มีอาการไมเกรนเรื้อรัง โดยเฉพาะเมื่ออาการเกิดบ่อยและเริ่มกระทบการใช้ชีวิตประจำวัน เช่น

• มีอาการปวดศีรษะอย่างน้อย 15 วันต่อเดือน ต่อเนื่องมากกว่า 3 เดือน
• ในจำนวนนี้มีอาการเข้าได้กับไมเกรนอย่างน้อย 8 วันต่อเดือน
• ปวดไมเกรนจนกระทบการทำงาน การนอน หรือชีวิตประจำวัน
• ใช้ยาป้องกันไมเกรนแล้วได้ผลไม่ดีพอ หรือมีผลข้างเคียง

ใครที่หมอไม่แนะนำให้ทำโบท็อกไมเกรน

บางคนอาจยังไม่เหมาะกับการฉีดโบท็อกไมเกรนในช่วงนั้น หรือจำเป็นต้องประเมินความเสี่ยงเพิ่มเติมก่อนทำ เช่น

• ผู้ที่ตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร
• ผู้ที่แพ้ Botulinum toxin หรือส่วนประกอบของยา
• มีการติดเชื้อหรือแผลอักเสบบริเวณที่จะฉีด
• มีโรคของระบบประสาทและกล้ามเนื้อบางชนิด เช่น Myasthenia gravis
• มีปัญหาการกลืนหรือการหายใจที่ยังควบคุมไม่ได้
• มีอาการปวดศีรษะจากสาเหตุอื่นที่ยังไม่ได้วินิจฉัยหรือรักษา
• ผู้ที่มีไมเกรนไม่บ่อยหรือยังไม่เข้าเกณฑ์ไมเกรนเรื้อรัง
• ผู้ที่ใช้ยาบางชนิดที่อาจมีปฏิกิริยากับโบท็อก ควรแจ้งแพทย์ก่อนทุกครั้ง

ฉีดโบท็อกไมเกรนยี่ห้อไหนดี

โบท็อกที่ใช้กันในไทยตอนนี้มีหลายยี่ห้อ ทั้งจากอเมริกา เยอรมัน อังกฤษ และเกาหลี แต่ถ้าอ้างอิงข้อมูลการรักษาไมเกรนเรื้อรังตามแนวทาง PREEMPT หรือ American Headache Society ข้อมูลที่พูดถึงการฉีดโบท็อกไมเกรนจะอ้างอิง onabotulinumtoxinA เป็นหลัก ซึ่งในตลาดที่คนรู้จักกันก็คือ BOTOX® ของ Allergan (AbbVie)

*การเลือกใช้ตัวยาจริงจะขึ้นอยู่กับข้อบ่งใช้ การประเมินของแพทย์ และสถานพยาบาลแต่ละแห่ง

โบท็อกไมเกรนอยู่ได้นานแค่ไหน ต้องฉีดซ้ำไหม

ฤทธิ์ของโบท็อกอยู่ได้ประมาณ 3-4 เดือน จึงมักนัดฉีดซ้ำ 2 ครั้ง ห่างกันครั้งละ 12 สัปดาห์ จากนั้นทำต่อเนื่อง ๆ ทุก 12 สัปดาห์ หรือประมาณ 3 เดือน แต่ไม่ได้แปลว่าทุกคนต้องฉีดตามรอบนี้ไปตลอด หมอจะดูทั้งจำนวนวันที่ปวด การตอบสนองหลังฉีด และความจำเป็นของแต่ละคนก่อนวางแผนครั้งถัดไป

แนะนำการเตรียมตัวก่อนฉีดโบท็อกไมเกรน

การเตรียมตัวก่อนฉีดโบท็อกไมเกรนจะคล้ายโบท็อกทั่วไป แต่หมออยากให้เตรียมข้อมูลเรื่องอาการปวดศีรษะ จำนวนวันที่ปวด และยาที่ใช้อยู่ร่วมกับการเตรียมพร้อม ดังนี้

• แจ้งแพทย์เรื่องโรคประจำตัว ยาที่ใช้ และประวัติแพ้ยา
• แจ้งหากเคยฉีดโบท็อกหรือมีอาการผิดปกติจากการฉีดมาก่อน
• เลี่ยงแอลกอฮอล์ประมาณ 24 ชั่วโมงก่อนฉีดโบท็อกไมเกรน
• หากใช้ยาที่เพิ่มโอกาสช้ำหรือเลือดออกง่าย ควรปรึกษาแพทย์ก่อน
• หากมีแผลหรือติดเชื้อบริเวณที่จะฉีด ควรเลื่อนการรักษา
• พักผ่อนให้เพียงพอ และรับประทานอาหารได้ตามปกติก่อนมาเจอแพทย์

ขั้นตอนการฉีดโบท็อกไมเกรน

โดยทั่วไปการฉีดโบท็อกไมเกรนใช้เวลาประมาณ 15–30 นาทีขึ้นอยู่กับจำนวนจุดที่ฉีดและการประเมินของแพทย์ในแต่ละเคส ดังนี้

• แพทย์ซักประวัติอาการไมเกรน จำนวนวันที่ปวด และยาที่ใช้อยู่
• ประเมินว่าเข้าเกณฑ์ไมเกรนเรื้อรังและเหมาะกับการฉีดหรือไม่
• วางแผนตำแหน่งฉีดบริเวณศีรษะ คอ และบ่า
• ทำความสะอาดผิวบริเวณที่จะฉีด
• โบท็อกไมเกรนตามจุด และอาจเพิ่มบางจุดตามอาการของแต่ละคน
• หลังฉีด แพทย์ให้คำแนะนำเรื่องการดูแลตัวเองและนัดติดตามผล

หลังฉีดโบท็อกไมเกรนควรดูแลตัวเองอย่างไร

หลังฉีดโบท็อกไมเกรนควรดูแลบริเวณที่ฉีดให้ดีในช่วงแรก และคอยสังเกตอาการตัวเองเพื่อใช้ติดตามผลกับแพทย์ดังนี้

• งดกด นวด หรือถูบริเวณที่ฉีดช่วงแรก
• งดออกกำลังกายหนักประมาณ 24 ชั่วโมง
• เลี่ยงซาวน่า อบไอน้ำ และความร้อนจัด
• หากบวม ช้ำ หรือแดงเล็กน้อย ประคบเย็นได้
• ใช้ยาไมเกรนตามแพทย์สั่ง ไม่ควรหยุดยาเอง
• จดจำนวนวันที่ปวดไว้ดูผลหลังฉีด
• หากกลืนลำบาก หายใจลำบาก หรืออ่อนแรงผิดปกติควรพบแพทย์ทันที

ผลข้างเคียงที่อาจพบหลังฉีดโบท็อกไมเกรน

หลังฉีดโบท็อกไมเกรนอาจมีอาการข้างเคียงได้ทั้งอาการทั่วไปที่มักหายเอง และอาการผิดปกติที่ควรรีบพบแพทย์ดังนี้

อาการที่พบบ่อยและไม่อันตราย

• ปวด ตึง หรือระบมบริเวณที่ฉีด
• มีรอยแดง บวม หรือช้ำเล็กน้อย
• ปวดคอหรือรู้สึกคอตึง
• ปวดศีรษะช่วงสั้น ๆ หลังฉีด
• หนังตาตกหรือคิ้วตกชั่วคราวในบางราย

อาการที่ควรรีบพบแพทย์

• กลืนลำบาก หรือสำลักง่ายผิดปกติ
• หายใจลำบาก แน่นหน้าอก หรือหอบ
• กล้ามเนื้ออ่อนแรงมากหรืออ่อนแรงลาม
• พูดไม่ชัด เสียงเปลี่ยน หรือควบคุมกล้ามเนื้อผิดปกติ
• มีอาการแพ้รุนแรง เช่น หน้าบวม คอบวม หรือหายใจติดขัด

เลือกฉีดโบท็อกไมเกรนที่ไหนดี

ถ้ากำลังเลือกว่าจะฉีดโบท็อกไมเกรนที่ไหนดี แนะนำให้ดูเรื่องความน่าเชื่อถือของสถานพยาบาลและข้อมูลของแพทย์เป็นหลัก ดังนี้

• เช็กว่าคลินิกหรือโรงพยาบาลมีใบอนุญาตถูกต้อง
• ตรวจสอบชื่อแพทย์และเลขใบประกอบวิชาชีพได้
• เลือกแพทย์ที่มีประสบการณ์ดูแลผู้ป่วยไมเกรนและคุ้นเคยกับตำแหน่งฉีด
• ใช้ตัวยาที่มีแหล่งที่มาชัดเจนและเหมาะกับการรักษาไมเกรนเรื้อรัง
• มีการประเมินอาการก่อนฉีด ไม่ฉีดทันทีโดยไม่ซักประวัติ
• มีนัดติดตามผล เพื่อดูว่าจำนวนวันที่ปวดและอาการเปลี่ยนไปอย่างไร

ตรวจสอบแพทย์ได้ที่ แพทยสภา และตรวจสอบสถานพยาบาลได้ที่ กระทรวงสาธารณสุข

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับโบท็อกไมเกรน

หลังฉีดไมเกรนจะหายขาดเลยไหม

โบท็อกไม่ได้ทำให้ไมเกรนหายขาด แต่ช่วยลดจำนวนวันที่ปวดและความรุนแรงของอาการในคนที่ตอบสนองต่อการรักษา

ถ้ายังปวดไมเกรนหลังฉีด ถือว่าผิดปกติไหม

ยังปวดได้ เพราะโบท็อกต้องใช้เวลาออกฤทธิ์ และในช่วงแรกอาการอาจยังไม่เปลี่ยนชัด ต้องดูแนวโน้มจากจำนวนวันที่ปวดร่วมด้วย

ฉีดโบท็อกไมเกรนแล้วสระผมหรือนวดศีรษะได้ไหม

หลังฉีดโบท็อกไมเกรนสามารถสระผมได้ตามปกติเลย แต่ควรเลี่ยงการนวด กด หรือขยี้แรง ๆ บริเวณที่ฉีดในช่วงแรก

ถ้าฉีดโบท็อกไมเกรนแล้วไม่ได้ผล ควรทำอย่างไรต่อ

ถ้าอาการยังไม่ดีขึ้น แพทย์จะประเมินว่าฉีดครบตามแผนหรือยัง และอาจปรับจุดฉีดหรือใช้วิธีรักษาอื่นร่วมกัน

คนที่กินยาแก้ปวดไมเกรนบ่อย ฉีดโบท็อกได้หรือไม่

ทำได้ในบางราย แต่ถ้าใช้ยาแก้ปวดบ่อยมาก ควรประเมินภาวะปวดศีรษะจากการใช้ยาเกินร่วมด้วยก่อน

ต้องหยุดยาแก้ปวดก่อนมาฉีดโบท็อกไมเกรนไหม

ไม่ควรหยุดยาเอง ควรแจ้งยาที่ใช้อยู่ให้แพทย์ทราบ เพื่อดูว่ายาตัวไหนใช้ต่อได้หรือต้องปรับก่อนฉีดโบท็อกไมเกรน

สรุป

โบท็อกไมเกรนก็คือการใช้ Botulinum Toxin เหมือนโบท็อกทั่วไปเลย แค่ต่างกันที่เป้าหมายและจุดฉีด โดยฉีดหลายจุดบริเวณศีรษะ คอ และบ่า เพื่อลดความถี่ของไมเกรนเรื้อรัง โดยจะเหมาะกับคนที่ปวดศีรษะตั้งแต่ 15 วันต่อเดือนขึ้นไป ต่อเนื่องมากกว่า 3 เดือน และอย่างน้อย 8 วันต่อเดือนที่มีอาการเข้าได้กับไมเกรน โดยหมอจะดูทั้งจำนวนวันที่ปวด ลักษณะอาการ และยาที่ใช้อยู่ร่วมกันก่อน

แหล่งข้อมูล

• AbbVie Inc. (n.d.). Chronic migraine: Dosing and administration. BOTOX ONE®.
• Villanueva, R. (2026, February 22). Updated Botulinum Toxin A Local Coverage Determination Policy. American Headache Society.
• AbbVie Inc. (n.d.). BOTOX® (onabotulinumtoxinA): Chronic migraine treatment. BOTOX® Chronic Migraine.