หลายคนพอเห็นคำว่า BMI ก็มักนึกถึงแค่ตัวเลขว่าผอมหรืออ้วน แต่จริง ๆ แล้วค่า BMI เป็นค่าที่ช่วยให้เราเช็กภาพรวมน้ำหนักได้ง่ายมากจากแค่น้ำหนักกับส่วนสูง บทความนี้จะพาไล่ตั้งแต่ว่า BMI คืออะไร คำนวณยังไง ไปจนถึงค่าเท่าไหร่ที่เริ่มถือว่าน้ำหนักเกิน เพื่อให้ดูตัวเลขของตัวเองแล้วเข้าใจได้ทันทีมากขึ้น
BMI คืออะไร
BMI คือ ดัชนีมวลกาย เป็นตัวเลขที่ช่วยให้เราเช็กคร่าว ๆ ได้ว่า น้ำหนักตอนนี้เหมาะกับส่วนสูงแค่ไหน อยู่ในกลุ่มน้ำหนักน้อย น้ำหนักปกติ น้ำหนักเกิน หรืออ้วน จุดเด่นของ BMI คือคำนวณง่าย ใช้แค่น้ำหนักกับส่วนสูงก็พอ แต่ตัวเลขนี้ไม่ได้บอกว่าในร่างกายมีไขมันมากน้อยแค่ไหน หรือแยกน้ำหนักจากกล้ามเนื้อกับไขมันออกจากกัน
คำว่า BMI ย่อมาจากอะไร
BMI ย่อมาจาก Body Mass Index หรือที่ภาษาไทยเรียกว่า ดัชนีมวลกาย เป็นค่าที่ใช้ดูว่าน้ำหนักของเราเหมาะกับส่วนสูงแค่ไหน โดยมีหน่วยเป็นกิโลกรัมต่อตารางเมตร หรือ kg/m² วิธีคิดของ BMI ไม่ซับซ้อน เพราะใช้แค่น้ำหนักและส่วนสูงมาคำนวณ จึงช่วยเช็กภาพรวมเรื่องน้ำหนักได้ง่ายมากขึ้น
BMI คำนวณยังไง ใช้สูตรอะไรบ้าง
การคำนวณ BMI จริง ๆ ไม่ซับซ้อน ใช้เพียงน้ำหนักกับส่วนสูงของเราเท่านั้น โดยนำค่าน้ำหนักไปหารด้วยส่วนสูงที่ยกกำลังสอง ก็จะได้ค่า BMI เบื้องต้น
BMI = น้ำหนัก (กิโลกรัม) ÷ ส่วนสูง² (เมตร)
ตัวอย่าง ถ้าเรามีน้ำหนัก 65 กิโลกรัม และสูง 165 เซนติเมตร ก่อนอื่นก็ให้เปลี่ยนส่วนสูงเป็นเมตรก่อน คือ 165 เซนติเมตร = 1.65 เมตร จากนั้นนำมาคำนวณ ดังนี้
BMI = 65 ÷ (1.65 × 1.65)
BMI = 65 ÷ 2.7225
BMI ≈ 23.9
ดังนั้นสำหรับคนที่สูง 165 เซนติเมตร น้ำหนัก 65 กิโลกรัม จะมีค่า BMI ประมาณ 23.9 kg/m² ซึ่งถ้าเทียบกับเกณฑ์ที่ใช้กับคนไทย จะเริ่มอยู่ในช่วงน้ำหนักเกิน
ตาราง BMI ของคนไทยดูยังไง
WHO หรือ NIH ใช้ค่า BMI เป็นหนึ่งในเกณฑ์สำหรับประเมินภาวะน้ำหนักในผู้ใหญ่ โดยเกณฑ์สากลกำหนดว่า BMI ต่ำกว่า 18.5 จัดว่าน้ำหนักน้อย, BMI ตั้งแต่ 25 ขึ้นไปอยู่ในกลุ่มน้ำหนักเกิน และ BMI ตั้งแต่ 30 ขึ้นไปอยู่ในกลุ่มอ้วน
ภาพตัวอย่างความสัมพันธ์ของส่วนสูง น้ำหนัก และค่า BMI ในผู้ใหญ่
แต่เกณฑ์สากลและเกณฑ์ที่ใช้กับประชากรเอเชียมีจุดตัดต่างกัน สำหรับคนไทยมักอ้างอิงเกณฑ์ BMI ที่ใช้กับประชากรเอเชีย โดยคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล ระบุการแปลผล BMI ไว้ดังนี้
| ค่า BMI (kg/m²) | การแปลผล |
|---|---|
| ต่ำกว่า 18.5 | น้ำหนักน้อยหรือผอม |
| 18.5 – 22.9 | น้ำหนักอยู่ในเกณฑ์ปกติ |
| 23.0 – 24.9 | น้ำหนักเกิน |
| 25.0 – 29.9 | อ้วนระดับ 1 |
| ตั้งแต่ 30.0 ขึ้นไป | อ้วนระดับ 2 |
| Morbid obesity > 35.0* | Morbid obesity |
* หรือต่ำกว่า ถ้ามีโรคหลอดเลือดหรือเบาหวานร่วมด้วย
BMI เท่าไหร่ถึงเรียกว่าน้ำหนักเกิน
ถ้าใช้เกณฑ์ BMI สำหรับคนไทยและคนเอเชีย ค่า BMI ตั้งแต่ 23.0–24.9 จะเริ่มอยู่ในกลุ่มน้ำหนักเกิน และตั้งแต่ 25 ขึ้นไป จะเข้าสู่กลุ่มอ้วน แต่ถ้าคำนวณแล้วได้ BMI 23 แล้ว แนะนำให้ใช้เป็นจุดเริ่มต้นในการกลับมาดูเรื่องอาหาร การออกกำลังกาย รอบเอว และสุขภาพโดยรวมร่วมกันมากกว่า
BMI 23 อ้วนไหม สำหรับคนไทยถือว่าอยู่ในเกณฑ์ไหน
BMI ตั้งแต่ 23.0–24.9 ในคนไทยจะเริ่มอยู่ในช่วงน้ำหนักเกิน แต่ยังไม่จัดว่าเป็นอ้วนระดับ 1 นะ หมอจะไม่ได้มองว่าพอ BMI แตะ 23 แล้วต้องรีบลดน้ำหนักทันที แต่จะใช้เป็นจุดให้กลับมาดูเพิ่มว่า รอบเอวเริ่มเพิ่มไหม พฤติกรรมการกินเป็นอย่างไร ร่วมกับปัจจัยอื่น ๆ ก่อน
BMI ต่ำกว่า 18.5 หมายถึงอะไร
ถ้า BMI ต่ำกว่า 18.5 จะอยู่ในกลุ่มน้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ ซึ่งอาจเกิดได้จากรูปร่างเดิม พฤติกรรมการกิน หรือปัจจัยด้านสุขภาพบางอย่าง ถ้าน้ำหนักลดลงเร็วโดยไม่ได้ตั้งใจ กินได้น้อย อ่อนเพลีย หรือมีอาการอื่นร่วมด้วย ควรหาสาเหตุเพิ่มเติม ไม่ควรดูแค่ตัวเลข BMI อย่างเดียว
ถ้ามี BMI 23–24.9 ควรทำยังไงดี
ถ้า BMI อยู่ที่ 23.0–24.9 ตามเกณฑ์ที่ใช้กับคนไทยจะเริ่มอยู่ในช่วงน้ำหนักเกิน เป็นจังหวะที่ควรกลับมาดูเรื่องอาหาร การเคลื่อนไหว และพฤติกรรมในแต่ละวันให้มากขึ้น เช่น
- ลดน้ำหวานและเครื่องดื่มที่มีน้ำตาล
- เพิ่มผักและโปรตีนในแต่ละมื้อ
- ลดของทอดและอาหารพลังงานสูง
- ขยับตัวและเดินให้มากขึ้นระหว่างวัน
- ออกกำลังกายให้สม่ำเสมอ
- นอนให้พอ
- ติดตามทั้งน้ำหนักและรอบเอว
ถ้า BMI ตั้งแต่ 30 ขึ้นไป พยายามคุมอาหารหรือออกกำลังกายแล้วน้ำหนักยังลดยาก อาจคุยกับแพทย์เรื่องโปรแกรมคุมหิว เช่น GLP-1 หรือ GLP-1/GIP เพื่อช่วยในการคุมหิวได้ แต่ไม่ควรซื้อมาใช้เอง
การเช็ก BMI สำคัญอย่างไร
การเช็ก BMI อาจไม่ได้บอกสุขภาพทั้งหมด แต่ช่วยให้เราเห็นภาพคร่าว ๆ ของน้ำหนักตัว และรู้ว่าควรเริ่มกลับมาดูแลตรงไหนมากขึ้นได้ดังนี้
- ช่วยให้รู้คร่าว ๆ ว่าน้ำหนักตอนนี้อยู่ในช่วงไหน
- เช็กได้ว่าน้ำหนักเริ่มเกินหรือต่ำกว่าเกณฑ์หรือยัง
- ใช้ดูการเปลี่ยนแปลงของน้ำหนักในแต่ละช่วง
- ช่วยเตือนให้กลับมาดูเรื่องอาหาร การออกกำลังกาย และรอบเอว
- ใช้ประกอบกับข้อมูลสุขภาพอื่น เพื่อดูภาพรวมได้ชัดขึ้น
BMI ผู้หญิง vs ผู้ชาย เท่ากันไหม
ผู้หญิงและผู้ชายใช้สูตรคำนวณ BMI และเกณฑ์แปลผลเดียวกัน แต่ไม่ได้แยกว่าน้ำหนักมาจากไขมัน กล้ามเนื้อ หรือมวลกระดูก ฉะนั้นต่อให้ผู้หญิงและผู้ชายมี BMI เท่ากัน ก็อาจมีรูปร่างและองค์ประกอบร่างกายต่างกันได้ เช่น คนหนึ่งมีกล้ามเนื้อมากกว่า แต่อีกคนมีสัดส่วนไขมันมากกว่า แม้ตัวเลข BMI จะออกมาใกล้เคียงกัน
ทำไม BMI เท่ากัน แต่รูปร่างต่างกัน
เพราะ BMI ดูจากแค่น้ำหนักกับส่วนสูง เลยไม่ได้บอกว่าคน ๆ นั้นมีกล้ามเนื้อหรือไขมันมากแค่ไหน บางคนมี BMI เท่ากันเลย แต่คนหนึ่งมีกล้ามเยอะกว่า อีกคนมีไขมันมากกว่า รูปร่างเลยออกมาต่างกันได้ เวลาเช็ก BMI ควรดูรูปร่าง รอบเอว และองค์ประกอบร่างกายร่วมด้วย ไม่ใช่ดูแค่ตัวเลขอย่างเดียว
ใครบ้างที่ไม่ควรแปลผล BMI แบบผู้ใหญ่ทั่วไป
BMI ช่วยให้ดูภาพรวมน้ำหนักได้ง่ายก็จริง แต่ไม่ได้เหมาะกับการตีความแบบเดียวกันในทุกคน เพราะบางกลุ่มมีสัดส่วนกล้ามเนื้อ ไขมัน หรือปริมาณน้ำในร่างกายต่างจากคนทั่วไป เช่น
- ผู้หญิงตั้งครรภ์
- นักกีฬา หรือคนที่มีมวลกล้ามเนื้อสูง
- ผู้สูงอายุที่มวลกล้ามเนื้อลดลง
- ผู้ที่มีภาวะบวมน้ำหรือมีการเปลี่ยนแปลงของน้ำในร่างกายมาก
นอกจากนั้นกลุ่มวัยรุ่นเอง ก็จะมีการแปลค่า BMI ต่างจากผู้ใหญ่ทั่วไป โดยนิยมใช้ BMI for age ดังนี้
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ BMI
BMI 30 ขึ้นไปควรกังวลแค่ไหน
ถือว่าอยู่ในช่วงอ้วนแล้ว ควรเริ่มดูทั้งน้ำหนัก รอบเอว และความเสี่ยงอย่างน้ำตาล ความดัน หรือไขมันในเลือดร่วมกัน
น้ำหนักไม่เยอะ แต่ BMI สูง เกิดจากอะไร
อาจเป็นเพราะส่วนสูงไม่มาก หรือมีมวลกล้ามเนื้อเยอะ ทำให้ค่า BMI สูงได้แม้น้ำหนักจะไม่ได้ดูเยอะมาก
อาการอ้วนระยะ 2 คืออะไร
อ้วนระดับ 2 ไม่ได้มีอาการเฉพาะ แต่บางคนอาจเหนื่อยง่าย เคลื่อนไหวลำบาก นอนกรน หรือเริ่มมีปัญหาสุขภาพร่วมด้วย
ควรเช็ก BMI บ่อยแค่ไหน
ไม่ต้องเช็กทุกวัน ดูเป็นระยะ ๆ ตอนน้ำหนักเปลี่ยน หรือทุกไม่กี่เดือนก็พอ แล้วดูรอบเอวควบคู่กันด้วย
สรุป
BMI เป็นตัวเลขที่ช่วยให้เราเห็นคร่าว ๆ ว่าน้ำหนักเหมาะกับส่วนสูงแค่ไหน แต่หมอไม่อยากให้ยึดตัวเลขนี้อย่างเดียว เพราะ BMI แยกไม่ได้ว่าน้ำหนักมาจากไขมันหรือกล้ามเนื้อ ก็เลยควรดูรอบเอว พฤติกรรม และสุขภาพด้านอื่นร่วมกัน ถ้าค่าเริ่มสูง ค่อย ๆ ปรับการกินและการเคลื่อนไหวให้เหมาะกับตัวเอง ดีกว่าลดน้ำหนักแบบหักโหม
